تعريف

تنبلي چشم  يا آمبليوپي زماني اطلاق مي شود كه چشم ها از همه نظر سالم باشند ولي در يك چشم ( يا بندرت در دو چشم ) ديد، كامل نباشد . بدين معني كه در معاينات انجام شده چشم از نظر آناتوميك سالم است ، قرنيه شفاف است ،‌ شبكيه و عصب چشم و مسيرهاي بينايي اطراف مغز هيچ گونه بيماري ندارد ولي ديد بيمار كاهش دارد و با عينك اصلاح نمي شود .

علت

تنبلي چشم يا آمبليوپي وقتي ايجاد مي شود كه بيمار در ابتداي دوران كودكي از به كارگيري يك چشم يا هر دو چشم محروم باشد و تصوير واضحي بر روي شبكيه تشكيل نشود . مثلا چشم به هر علتي بسته بماند ، كدورت داشته باشد و يا دچار انحراف باشد . اين محروميت باعث تنبلي مي شود و حتي اگر در زمان ديگري و وقتي سن كودك بالاتر رفت ، اين مانع ديد و محروميت برطرف شود ، به علت ايجاد تنبلي ، ديد برگشت نخواهد كرد و نياز به اقدامات درماني براي تنبلي كه در قسمت هاي بعد توضيح داده خواهد شد ، دارد. قبلا تصور مي شد در تنبلي ، ضايعه عضوي و آناتوميك در سيستم بينايي وجود دارد ولي مشخص شده است كه در اثر عدم كاربرد چشم و ايجاد تنبلي ، سلول هاي بينايي قشر مغز ، تكامل پيدا نمي كنند .

علائم

 تنبلی چشم معمولاً در سنین زیر 6 سال ایجاد شده ،در سنینی که کودک قادر به بیان مشکلات خود می باشد ممکن است از ضعف بینایی، خستگی چشم و یا سردرد شکایت داشته باشد. اما از آنجا که آمبلیوپی اغلب یک طرفه است در اغلب موارد کودک شکایتی ندارد و ممکن است خیلی ازكودكان متوجه کاهش دید در چشم آمبلیوپ خود نباشند وحتی در انجام تکالیف مدرسه ی خود هیچ مشکلی نداشته باشند زیرا در واقع آنها تمام کارهای خود را با چشم سالم انجام می دهند وتنها زمانی متوجه این کاهش دید در چشم آمبلیوپ می شوند که مورد معاینه قرار بگیرند .این بیماران ممكن است در تشخیص فاصله و دید بعد دچار مشکل می باشند .

پيش آگهي درمان

طي 6 سال اول زندگي ، سيستم بينايي خيلي سريع رشد وتكامل مي يابد و ارتباطات پيچيده اي بين چشم و مغز ايجاد مي شود. در سن 9 سالگی تکامل و رشد راه های عصبی بينايي پایان می پذیرد. چنانچه تنبلی چشم تا این سن پیشگیری و درمان نشود، به کم بینائی دائمی و غیر قابل درمان منجر خواهد شد. بنابراين موفقيت در درمان آمبليوپي به سن بيمار وابسته است .

 

در مجموع پيش آگهي درمان آمبليوپي به سه عامل زماني بستگي دارد:

1- سني كه در آن آمبليوپي ايجاد شده است.

2- مدت زماني كه از ايجاد آمبليوپي گذشته است.

3- سني كه در آن درمان آغاز شده است.

 

 تنبلي چشم كه ناشي از قرارگرفتن كدورت در مسير بينائي است بايد در چند ماه اول شروع كدورت در چشمها درمان شود . اگر تنبلي چشم ناشي از انحراف چشم باشد در صورتيكه درمان قبل از سه الي چهار سالگي انجام شود ، موثرتر خواهد بود . در مجموع اگر درمان آمبليوپي در اوايل دوران كودكي يعني قبل از 6 سالگي انجام شود،  خيلي موثرتر خواهد بود از این جهت معاینات دوره ای کودکان از 6 ماهگی به بعد به فواصل 6 ماهه تا سن مدرسه بسیار حایز اهمیت می باشد.چراکه هرچه زودتر این بیماری تشخیص داده شود ودرمان زودتر شروع شود،پیش آگهی درمان بهتر خواهد بود.

 

درمان

اغلب والدين به اشتباه اميدوارند كه تنبلي چشم كودك آنها تنها با عينك بهبود يابد ، اما عينك به تنهايي در درمان آمبليوپي موثر نيست . چشمي كه به كار گرفته نشود ، گيرنده هاي مغزي كمتري را فعال مي كند و لازم است اين گيرنده هاي مغزي دوباره به كار گرفته شوند . اين امر از طريق بستن يك چشم و اصلاح عامل تنبلي چشم در سنين پايين انجام  مي شود . بنابراين درمان آمبلیوپی شامل تجویز عینک مناسب و بستن چشم سالم و یک سری تمرینات چشمي می باشد که تنها در سنین کودکی موثر است ؛به طوری که دیده شده در سنین بالای 6 سال میزان تاثیر درمان و سرعت آن به طور قابل توجهی کاهش می یابد.

 

تصحیح عیوب انکساری 

در اغلب موارد تصحیح عیب انکساری اولين اقدام لازم است. در مواردی که تنبلی ناشی از عیوب انکساری است تجویز عینک یا لنز سبب وضوح تصویر در چشم تنبل و درمان آمبليوپي خواهد شد.  در مواردی که تنبلی چشم ناشی از انحراف چشم باشد، درمان تنبلی چشم معمولا پیش از جراحی برای اصلاح انحراف چشم صورت می گیرد و بستن چشم غالبا پس از جراحی نیز ادامه می یابد. اگر تنبلی چشم ناشی از آب مروارید (کاتاراکت) یا افتادگی پلک و یا ناهنجاری دیگری باشد، اغلب انجام جراحی برای اصلاح مشکل زمینه ای قبل از درمان تنبلی لازم می باشد و پس از جراحی، بستن چشم سالم، برای بهبود بینایی لازم است.

بستن چشم سالم (patching )

بستن چشم سالم باعث تحريك چشم  ضعيف تر به عمل بينائي شده و به تكامل قسمتي از مغز كه مسئول درك بينائي است  كمك  مي كند .  این درمان ممکن است هفته ها و یا حتی ماه ها طول بکشد که البته چشم سالم باید به تناوب باز شود. مدت بستن چشم را پزشك تعیین می کند و در فواصل مشخص نیز باید بوسیله پزشك معاینه شود. در زمان بستن ، هر فعاليت محرك بينايي كه مورد علاقه كودك باشد ، مي تواند مفيد باشد، مثلاً نقاشي كردن ، تماشاي تلويزيون و بازيهاي ويدئويي از دور بيشترين بهبود بينايي را دركمترين مدت به دنبال دارد . مدت زمان بستن از چند ساعت در روز تا تمام ساعات بیداری متفاوت است. پس از درمان به منظور پيشگيري از عود آمبليوپي بهتر است معاينات منظم چشمي حداقل تا 9 سالگي ادامه يابد .

نقش والدین در درمان تنبلی چشم

والدین نقش مهمی در تشخیص و درمان تنبلی چشم کودک خود دارند. پزشک می تواند والدین را درباره نحوه درمان تنبلی راهنمایی نماید، اما مسئولیت انجام درمان اصلی بر عهده والدین است.هر کودکی از بستن چشم سالم خود امتناع می ورزد؛ زیرا برای دیدن اشیا به چشم سالم خود وابسته می باشد، اما والدین باید کودک خود را برای انجام آنچه که به نفع اوست، تشویق و حتی وادار نمایند. و به طور کلی، آگاهی والدین و همکاری آنها کلید موفقیت در درمان است.

 
Copyright (c) 1397/05/28 persianeyeclinic.com
Ariana Informatics Group - گروه داده ورزي آريانا