بيماري هاي چشمي مرتبط با ديابت

ديابت زماني رخ مي دهد كه بدن قادر به توليد ميزان كافي هورمون انسولين نيست و يا اثر انسولين توليد شده كاهش يافته است. انسولين در بدن با استفاده از غذاهايي كه فرد مي خورد تنظيم مي شود. بدن افراد ديابتي قادر به تنظيم ميزان قند و ديگر كربوهيدرات هاي مورد نياز به روش معمول نيست. آمار جهاني نشان مي دهد نزديك به 1 فرد از 25 نفر مبتلا به ديابت هستند كه اين آمار در مناطق جنوب آسيا بيشتر است. فاكتورهاي زيادي در ابتلا به اين بيماري دخالت دارند از جمله عوامل ژنتيك، تغذيه، اضافه وزن ( وزن ) و عدم ورزش كافي.

برخي كودكان نيز به ديابت مبتلا مي شوند اما اين بيماري اغلب در سنين بالاتر شروع مي شود. ديابت مي تواند باعث مشكلاتي در قسمت هاي مختلف بدن از جمله چشم ها شود. دو نوع اصلي ديابت وجود دارد كه معمولا با عناوين ديابت نوع 1 و 2 شناخته مي شوند.

ديابت نوع 1: اين نوع ديابت معمولا قبل از سن 30 سالگي شروع شده و در نتيجه عدم توليد يا توليد كم انسولين رخ مي دهد. ديابت نوع 1 معمولا توسط تزريق انسولين كنترل مي شود به همين علت گاهي با عنوان ديابت وابسته به انسولين ناميده مي شود.

ديابت نوع 2: اين نوع ديابت معمولا پس از سن 40 سالگي شروع مي شود. در اين نوع ديابت بدن مقداري انسولين توليد مي كند اما اين ميزان يا ناكافي است يا بدن قادر به استفاده­ي مناسب از آن نيست. ديابت نوع 2 معمولا توسط تغذيه (رژيم غذايي)، ورزش يا قرص و دارو كنترل مي شود. هر چند برخي افراد در اين گروه از تزريق انسولين استفاده مي كند اما معمولا به عنوان ديابت غير وابسته به انسولين شناخته مي شود.

ديابت بارداري: اين نوع ديابت معمولا در طي سه ماهه دوم يا سوم بارداري رخ مي دهد و در اغلب موارد پس از پايان بارداري برطرف مي شود اما احتمال ابتلا به ديابت هاي نوع 1 و 2 را در سال هاي بعد زندگي افزايش مي دهد.

ساختمان و عملكرد چشم:

هنگامي كه شما به يك شي نگاه مي كنيد، نور از قسمت هاي قدامي چشم عبور كرده و توسط قرنيه و لنز بر روي شبكيه متمركز مي شود. شبكيه يك بافت ظريف است كه به نور حساس است و نور را به صورت سيگنال هاي الكترونيكي از طريق عصب بينايي به مغز انتقال مي دهد. مغز هم اين سيگنال ها را براي "ديدن" دنياي پيرامون آناليز مي كند. شبكيه توسط يك شبكه ظريف از رگ هاي خوني تغذيه مي شود. اين عروق خوني ممكن است در اثرديابت آسيب ببيند.

نور ورودي به چشم بر روي منطقه نازكي از مركز شبكيه به نام ماكولا متمركز مي شود. اندازه­ي اين منطقه­ي فوق العاده حساس شبكيه در حد يك سر سوزن است و از اين نظر كه امكان ديدن جزئيات ريز در فعاليت هايي مثل خواندن و نوشتن و تشخيص رنگ ها را به فرد مي دهد بسيار حياتي است. ساير مناطق محيطي شبكيه امكان ديد جانبي يا محيطي را به فرد مي دهد.

ديابت در چشم:

ديابت مي تواند به چند طريق بر چشم اثر بگذارد.

1. رتينوپاتي ديابتي : جدي ترين درگيري چشم وابسته به ديابت درگيري شبكه­ي عروق خوني تغذيه كننده­ي شبكيه است، به اين حالت (بيماري) رتينوپاتي ديابتي گفته مي شود. كه در مراحل اوليه و ديد نرمال است و فرد شكايت بينايي ندارد اما اگر رتينوپاتي ديابتي پيشرفت كند مي تواند موجب انسداد رگ هاي خوني در شبكيه شود در اين حالت چشم براي ايجاد و رشد عروق جديد تحريك مي­شود و پروسه اي به نام نئوواسكولاريزيشن (رشد عروق جديد) رخ مي دهد. متاسفانه اين عروق خوني جديد بسيار ضعيف بوده و در مناطق نامناسب (بر سطح شبكيه و درون زجاجيه) رشد مي كنند در نتيجه اين عروق خوني مي تواند به راحتي موجب خونريزي شديد بر سطح شبكيه يا در داخل زجاجيه شوند. اين نوع خونريزي مي تواند به طور كامل ديد را تار كرده زيرا نور توسط خون بلوكه مي شود. در بسياري افراد با گذشت زمان خون مي تواند بازجذب شده و بينايي آن­ها بهبود يابد. اما در گروه ديگر خونريزي ها ممكن است مرتبا رخ داده و خون به طور كامل باز جذب نشود. اين حالت منجر به كاهش بيشتر ديد به صورت دائمي مي شود.

خونريزي وسيع مي تواند منجر به تشكيل بافت زخم شده كه باعث كشيدگي و نامنظم شدن شبكيه مي شود. اين نوع درگيري چشمي ديابتي پيشرفته مي تواند منجر به جداشدگي شبكيه و افزايش ريسك از بين رفتن بينايي شود.

تنها 5-10% از تمام افراد مبتلا به ديابت درگيري رتينوپاتي پيشرفته پيدا مي كند. اين حالت در افراد با ديابت نوع 1 نسبت به نوع 2 رايج تر است. 60% افراد ديابتي نوع 1 برخي از علائم رتينوپاتي پيشرفته را پس از گذشت 30 سال از شروع ديابت نشان مي دهند.

ماكولاپاتي ديابتي: ماكولاپاتي ديابتي به اين معناست كه مركز ديد چشم فرد در اثر ديابت تحت تاثير قرار گرفته است. در اين حالت ممكن است فرد در ديدن جزئيات مثل تشخيص صورت افراد در فاصله­ي دور يا نوشته هاي ريز دچار مشكل شود. ميزان كاهش ديد از فردي به فرد ديگر متغير است. هر چند بينايي مربوط به ديدن اطراف و محيط (بينايي محيطي) تحت تاثير قرار نگرفته است. ماكولاپاتي ديابتي اغلب با كمك ليزر و داروهاي تزريقي (با هدف پيشگيري از بدتر شدن بينايي در صورت امكان) درمان مي شود و بينايي ممكن است در برخي از چشم هاي درمان شده بهبود يابد.

2. تغييرات غير طبيعي در ميزان قند خون ناشي از ديابت مي تواند بر عدسي داخل چشم اثر بگذارد، به ويژه هنگامي كه ديابت كنترل نشده است. اين حالت مي تواند منجر به تاري ديد گاهگاهي در طول روز، بسته به ميزان قند خون شود.

3. يك اثر طولاني مدت تر ديابت بر عدسي داخل چشم مي تواند كدورت عدسي باشد كه به نام كاتاراكت (آب مرواريد) شناخته مي شود. البته مشكلات و درگيري هاي چشمي در همه­ي افراد مبتلا به ديابت رخ نمي دهد و از افرادي كه درگيري چشمي در اثر ديابت دارند عده زيادي رتينوپاتي خفيف دارند و ممكن است هرگز ميزان ديد و بينايي تحت تاثير قرار نگيرد.

كاهش ريسك مشكلات چشمي وابسته به ديابت :

ريسك فاكتورهاي ايجاد رتينوپاتي ديابتي را مي توان به دو گروه طبقه بندي كرد: گروهي كه فرد قادر به كنترل آنهاست و دسته اي كه غير قابل كنترل است. كنترل خوب ديابت به طور قابل توجهي ريسك رتينوپاتي را كاهش مي دهد. فعاليت هاي زير ريسك ايجاد و پيشرفت رتينوپاتي را كاهش يا به پيشگيري از بدتر شدن وضعيت شبكيه كمك مي كند.

1. كنترل قند خون (ميزان گلوكز)

2. كنترل دقيق فشار خون

3. كنترل ميزان كلسترول

4. كنترل دقيق وزن و ترك كردن سيگار. احتمال ابتلا به آسيب هاي عصبي، مشكلات زانو و بيماري هاي قلبي عروقي در افراد سيگاري مبتلا به ديابت بسيار بالاتر است. سيگار فشار خون را افزايش مي دهد و ميزان قند خون را بالا برده كه موجب مي شود كنترل ديابت سخت تر شود.

5. غربالگري و معاينه مرتب و منظم شبكيه. موثرترين كاري كه فرد براي پيشگيري از از بين رفتن ديد ناشي از رتينوپاتي ديابتي مي تواند انجام دهد برنامه­ي منظم معاينات شبكيه است. تشخيص و درمان زودرس از از بين رفتن ديد پيشگيري مي كند.

ريسك فاكتورهايي كه قابل كنترل نيستند:

1. مدت زماني كه فرد به ديابت مبتلاست. اين يك ريسك اصلي براي ايجاد رتينوپاتي ديابتي است.

2. سن كه بر پيشرفت رتينوپاتي ديابتي اثر مي گذارد.

3. نژاد ( ريسك ايجاد ديابت و مشكلات چشمي وابسته به ديابت در خانواده هايي با نژاد هندي، پاكستان، بنگلادش يا سريلانكا بيشتر است.)

4. زنان مبتلا به ديابت قبل از بارداري با پزشك مشورت كرده و معاينات منظم شبكيه در طي بارداري انجام شود. و اگر فرد مبتلا به ديابت دوران بارداري شده است نيز نياز به معاينات منظم شبكيه در طي بارداري و پس از تولد نوزاد است.

معاينات غربالگري چشمي ديابت به صورت ساليانه:

ديد و بينايي ضرورتاً در افراد ديابتي تحت تاثير قرار نمي گيرد. اگر ديابت به خوبي كنترل شود احتمال بروز مشكلات بسيار كمتر مي شود يا احتمال بروز مشكلات جدي كم مي شود. هر چند احتمال بروز مشكلات و به دنبال آنها كاهش شديد بينايي نيز وجود دارد، بيشتر درگيري هاي چشمي در اثر ديابت قابل درمان هستند، اما نكته­ي حياتي تشخيص زودرس آنهاست. آنها تنها با يك معاينه­ي دقيق چشم در يك مركز غربالگري اختصاصي قابل تشخيص هستند. اگر شما مبتلا به ديابت هستيد معاينات ساليانه چشم با برنامه ريزي پزشك مورد نياز است. بدين منظور قطره هاي چشمي در چشم چكانده مي شوند كه موجب باز شدن مردمك شده وامكان بررسي دقيق شبكيه را به پزشك مي دهد. گاهي يك عكس با استفاده از دوربين هاي ديجيتال شبكيه گرفته شده و در صورت بروز هرگونه تغيير در اثر ديابت جزئيات را نشان مي دهد. اگر شما مبتلا به ديابت هستيد حتي اگر تا كنون مشكل خاصي از نظر چشم و بينابي نداشته ايد هم دير است، داشتن اين معاينات دوره اي منظم براي افراد ديابتي بسيار ضروري است. بررسي ها نشان مي دهد كه اگر رتينوپاتي به موقع (در مراحل اوليه) تشخيص داده شود (در طي معاينات غربالگري شبكيه) و به طور مناسب درمان شود، در 90% افراد كه در معرض ريسك نابينايي هستند اين مشكل قابل پيشگيري است.

درمان رتينوپاتي ديابتي:

بيشتر مشكلات بينايي ايجاد شده توسط رتينوپاتي ديابتي در صورتي كه به موقع تشخيص داده شوند مي توانند توسط درمان ليزري كنترل و درمان شوند. هدف درمان ليزري پيشگيري از خونريزي يا رشد عروق خوني جديد در شبكيه است.

درمان ليزر مي تواند به دو روش به كار رود:

1. درمان ليزري موضعي يا لوكاليزه: هنگامي كه چندين رگ يا گروه كوچكي از عروق دچار نشت شده اند، اين روش ليزري مي تواند به كار رود. ليزر باعث توقف خونريزي شده و به كاهش ادم شبكيه كمك مي كند. اين نوع درمان سريع است و گاهي تنها چند دقيقه طول مي كشد. درمان ليزر لوكاليزه همچنين هنگامي كه ماكولاپاتي تشخيص داده شود به كار مي رود. بينايي معمولا در اين روش درمان تحت تاثير قرار نمي گيرد زيرا تنها يك منطقه بسيار كوچك شبكيه درمان مي شود.

2.درمان ليزري كلي يا pan retinal: هنگامي كه در معاينه رشد عروق جديد (نئوواسكولاريزيشن) تشخيص داده شود ممكن است به درمان ليزري وسيع تر نياز باشد. در اين روش هدف درمان مناطق وسيع محيط شبكيه با ليزر است. اين درمان مانع از ايجاد عوامل تحريك كننده ­ي رشد عروق خوني جديد در شبكيه مي شود. اگر درمان موفقيت آميز باشد عروق جديد كوچك شده و پس از چند ماه ناپديد مي شوند. اما از آنجاكه مناطق بزرگي از شبكيه محيطي تحت درمان ليزري قرار مي گيرند ممكن است اثر بر بينايي فرد قابل توجه باشد. بنابراين از بين رفتن دائمي مقداري از بينايي جانبي ( بينايي محيطي) كاملا معمول است و اين مي تواند بر توانايي فرد در رانندگي به ويژه در شب و بر ديد رنگ فرد تاثير بگذارد.

هنگامي كه رگ هاي جديد براي اولين بار تشخيص داده مي شوند ممكن است ديد فرد خوب بوده و مشكل قابل توجهي در ديد نداشته باشد علت اين امر اين است كه در مراحل ابتدايي، رگ هاي جديد اثر بسيار كمي بر بينايي دارند. پس از درمان بينايي فرد ممكن است بسيار متفاوت باشد. مثلا بينايي محيطي ممكن است بسيار ضعيف باشد. فرد ممكن است احساس كند ليزر باعث ضعيف شدن ديد وي شده است. اما مشكل آنجاست كه اگر درمان را كنار بگذارد عروق جديد به زودي خونريزي كرده و موجب از بين رفتن شديد ديد مي شود. درمان ليزر بهترين گزينه براي پيشگيري از اين وضعيت است. اين نكته مهم را به خاطر بسپاريد كه هدف درمان ليزر پيشگيري از بدتر شدن وضعيت بينايي است و نمي تواند موجب بهتر شدن ديد شود.

آيا اين روش هاي درمان ليزري دردناك هستند؟

درمان موضعي يا لوكاليزه معمولا موجب ناراحتي و درد نمي شود اما درمان pan retinal مي تواند موجب ناراحتي و درد شود و ممكن است بيمار به قرص هاي مسكن همزمان به قطره هاي چشمي نياز داشته باشد.

آيا درمان ليزري اثرات جانبي دارد؟

هيچ روش درماني وجود ندارد كه هيچ گونه اثرات جانبي نداشته باشد. اما ريسك بينايي درمان ليزر بسيار كمتر از ريسك هاي درمان نكردن با اين روش است. اثرات كوتاه مدت درمان ليزري ناشي از روشنايي ليزر مورد استفاده است كه مي تواند موجب كاهشي موقت در ديد بين 1-2 ساعت بعد از درمان شود. همچنين مممكن است موجب كاهش اندك ديد مركزي فرد شده كه با گذشت زمان بهبود يابد و منجر به اثرات بعدي ليزر مانند نقاط سياه كوچك در ميدان ديد فرد شود.

درمان موضعي اثرات طولاني مدت كمي دارد زيرا تنها منطقه كوچكي از شبكيه را درمان مي كند. اما درمان هاي وسيع تر pan retinal مي تواند اثرات ماندگاري بر بينايي فرد داشته باشد.

· مقداري كاهش ديد محيطي كاملا معمولي است و اين ممكن است بر توانايي فرد در رانندگي به ويژه در شب و نيز ديد رنگ فرد تاثير گذار باشد.

· همزمان ديد مركزي فرد نيز ممكن است به خوبي قبل نباشد مثلا حروف چاپي به آساني ديده نمي شوند.

اثرات جانبي احتمالي درمان به وضعيت چشم فرد و نوع درماني كه متخصص پيشنهاد مي كند بستگي دارد. از پزشك بخواهيد در مورد روش درمان، مزايا و معايب درمان و اثرات جانبي احتمالي، موقت يا هميشگي، بر بينايي براي شما توضيح دهد. اگر شما رانندگي مي كنيد پس از درمان ليزري نياز به معاينه دقيق چشمي و تعيين ميزان ديد مركزي و محيطي جهت اطمينان از ديد كافي براي رانندگي ايمن داريد.

اهميت درمان زود هنگام (اوليه):

هر چند ممكن است ديد شما خوب باشد، اما تغييراتي ممكن است در شبكيه ايجاد شود كه نياز به درمان دارند . اغلب كاهش هاي ديد ناشي از ديابت قابل پيشگيري هستند، در صورتي كه درمان به موقع انجام شود. هر چه درمان سريع تر و زودتر انجام شود موثرتر خواهد بود.

اگر چشم ها پس از درمان درد داشته باشند يا ديد فرد بدتر شود:

پس از درمان ليزري كلي بيشتر افراد دچار سردرد مي شوند بنابراين قرص هاي سردرد معمولا تجويز مي شود. اما اگر درد شديد باشد يا ديد فرد بدتر شود، بايد فورا به پزشك متخصص مراجعه كند.

درمان ماكولاي ديابتي:

ديابت مي تواند موجب تجمع مايع زير و يا روي ماكولا (مركز ديد در شبكيه ) شده كه منجر به التهاب ماكولا مي شود كه در اصطلاح پزشكي به آن ادم گفته مي شود. ادم ماكولاي ديابتي ممكن است موجب اختلال در ديد مركزي يا تاري ديده شود . اگر ادم، مركز ماكولا ( يا همان فووآ) را درگير نكرده باشد درمان ليزري مي تواند نشت را كاهش داده و مانع از تار شدن ديد شود. اما اگر ادم به مركز ماكولا اثر گذاشته باشد، درمان ليزري در بهبود افت ديد بي فايده است. هم اكنون براي اين نوع ادم ماكولا روشهاي درماني در دسترس است. لوسنتيس (Lucentis) يك فاكتور ضد رشد عروقي است (Anti-VEGF) كه مي تواند موجب كاهش ادم ماكولا و بهبود ديد مركزي فرد شود. عملكرد داروهاي Anti-VEGF بر اساس بلوك كردن اثرات فاكتور رشد (VEGF) است كه در تشكيل و نشت عروق خوني نقش دارد. دارو هاي Anti-VEGF رشد عروق خوني جديد را متوقف كرده و به كاهش ادم ماكولا كمك مي كنند. لوسنتيس به صورت تزريق در داخل سفيدي چشم وارد چشم شده و ممكن است بيش از يك تزريق در دوره هاي ماهيانه براي رسيدن به بهترين اثر نياز باشد.

محدوديت هايي براي استفاده از لوسنتيس در ادم ديابتي ماكولا وجود دارد كه به ميزان اثر ادم بر ماكولا بستگي دارد و پزشك معالج مي تواند در رابطه با مناسب بودن اين روش درماني براي چشم فرد تصميم گيري كند.

تاثيرات ديگر ديابت بر چشم:

تاري ديد موقت (گذرا): در افراد ديابتي تغييرات در ميزان قند خون ميتواند بر عدسي داخل چشم اثر بگذارد بويژه در ديابت هاي كنترل نشده. اين امر مي تواند منجر به تاري ديد گذرا (گاهگاهي) در طول روز شود. اين تاري مي تواند يكي از علائم اوليه ديابت باشد و ممكن است در هر زماني كه قند خون كنترل نشده باشد نيز رخ دهد. در صورت كنترل ديابت اين تاري گذرا ايجاد نمي شود.

آب مرواريد: آب مرواريد يا كاتاراكت به كدر شدن عدسي داخل چشم اطلاق مي شود و از آنجا كه نور نمي تواند به راحتي از عدسي عبور و به ته چشم برسد ديد فرد تار مي شود. اين حالت يكي از شايع ترين بيماري هاي چشمي است كه اغلب در سنين بالاتر رخ مي دهد اما در افراد ديابتي گاهي در همان سنين اوليه رخ مي دهد. براي درمان آب مرواريد عدسي كدر شده چشم توسط جراحي برداشته شده و با يك عدسي مصنوعي به نام IOL جايگزين مي شود.

نكات مهمي كه بايد به خاطر بسپاريد:

· تشخيص اوليه و زودرس رتينوپاتي ديابتي بسيار حياتي است.

· معاينات منظم و دوره اي جهت غربالگري بيماري هاي چشمي را در نظر بگيريد.

· به خاطر داشته باشيد هرچند اگر بينايي شما به مرور بدتر شود اما اين ضرورتا به اين معني نيست كه شما دچار رتينوپاتي ديابتي هستيد. اين امر ممكن است علت ساده اي مثل تغيير در شماره چشم شما داشته باشد كه با تجويز عينك جديد برطرف مي شود.

· كنترل قند، فشار و كلسترول خون مي تواند به كاهش ريسك مشكلات چشمي وابسته به ديابت كمك كند.

· سيگار ريسك مشكلات چشمي وابسته به ديابت را افزايش مي دهد.

 

 
Copyright (c) 1397/03/01 persianeyeclinic.com
Ariana Informatics Group - گروه داده ورزي آريانا